O‘zbekiston Respublikasi Kriminologiya tadqiqot instituti
Har bir muammoning ortida sabab bor. Ilmiy tadqiqot — ana shu sababni topish, tushuntirish va yechimga aylantirish jarayonidir. Jamiyatda yuz berayotgan har qanday murakkab hodisa tasodifan shakllanmaydi.
Ilmiy tadqiqot oddiy “nima sodir bo‘ldi?” degan savoldan chuqurroqqa o‘tib, “Nima uchun sodir bo‘ldi?”, “Qaysi omillar bunga olib keldi?”, “Kelgusida vaziyat qanday rivojlanishi mumkin?” va “Uni barvaqt oldini olish uchun nima qilish kerak?” degan savollarga ishonchli va dalillarga asoslangan javob topadi.
Ilmiy tadqiqot shaxsiy fikrga emas, aniq metodologiya va empirik ma’lumotlarga asoslanadi. Statistika, sotsiologik so‘rovlar, ekspert fikrlari va ilg‘or xorijiy tajribalar solishtirilib, muammoning haqiqiy sababi topiladi.
Bitta hodisa ortidagi haqiqiy manzarani ko‘rish uchun yetti yo‘nalishda bir vaqtda tadqiqot olib boriladi.
Qaysi turdagi jinoyatlar ortib, qaysilari kamayib borayotganini aniq raqamlar asosida kuzatadi.
Xavf qaysi hududlarda ko‘proq jamlanayotganini, mintaqaviy farqlar sabablarini o‘rganadi.
Jinoyat sodir etilishiga nima turtki berayotganini — ijtimoiy, iqtisodiy va boshqa sabablarni tahlil qiladi.
Qanday ijtimoiy va individual xususiyatlar xavfni kuchaytirayotganini o‘rganadi.
Kimlar va nima sababdan ko‘proq viktimlashayotganini, ularni himoya qilish yo‘llarini aniqlaydi.
Amalga oshirilayotgan choralar haqiqatan natija berayotganini ilmiy mezonlar bilan baholaydi.
Qanday yangi kriminogen tahdidlar yuzaga kelishi mumkinligini oldindan aniqlashga harakat qiladi.
Muammodan amaliy natijagacha — yetti izchil bosqich.
Jinoyatchilik tendensiyasi, hudud yoki ijtimoiy muammo tadqiqot obyekti sifatida belgilanadi.
Statistika, jinoyat ishlari, so‘rovnomalar, ekspert baholari va empirik manbalar o‘rganiladi.
Ma’lumotlar o‘zaro solishtiriladi, tendensiyalar va bog‘liqliklar aniqlanadi.
Muammoni yuzaga keltirayotgan asosiy sabab va omillar aniqlanadi.
Vaziyat kelgusida qanday rivojlanishi mumkinligi baholanadi.
Muammoni bartaraf etishga qaratilgan aniq metodika, profilaktik mexanizm yoki huquqiy taklif ishlab chiqiladi.
Tadqiqot o‘z natijalari davlat organlari va amaliyotda qo‘llanilgandagina haqiqiy qiymatga ega bo‘ladi.
Jamoat xavfsizligini ta’minlashda kelajakdagi xavflarni oldindan bilish muhim. Ilmiy tadqiqot quyidagilarga xizmat qiladi:
Qarorlarni taxminlarga emas, dalillarga asoslashga.
Reaktiv yondashuvdan preventiv yondashuvga o‘tishga.
Jamoat xavfsizligiga tahdidlarni barvaqt aniqlashga.
Profilaktika choralarining samaradorligini baholashga.
Davlatning kriminologik siyosatini ilmiy asosda shakllantirishga.
Ilmiy tadqiqot — hisobot bilan tugamaydi, maqsad amaliy natija.
